Zur Navigation springen Zum Inhalt springen Zum Footer springen
Der Standort konnte nicht bestimmt werden.
Der Standort konnte nicht bestimmt werden.

Welches Recht gilt für Handelsbeziehungen zwischen Vertragsparteien aus einem EU-Staat und einem Drittstaat?

  • 8 Minuten Lesezeit

Lesen Sie hier, welches Recht auf Verträge, die nicht ausdrücklich eine Rechtswahl getroffen haben, anwendbar ist. 

Nach dem deutschsprachigen Beitrag folgt die griechische Übersetzung für die griechischsprachigen Leser.


Διαβάστε εδώ, ποιό είναι το εφαρμοστέο δίκαιο στην περίπτωση συμβάσεων όπου δεν έχει προβλεφθεί η εφαρμογή συγκεκριμένου δικαίου.

Πιό κάτω, μετά το γερμανόφωνο κείμενο ακολουθεί η ελληνική εκδοχή του άρθρου μας.



Welches Recht gilt für die Handelsbeziehungen zwischen Vertragsparteien mit Sitz im Hoheitsgebiet eines EU-Mitgliedstaates und eines Drittstaates, z. B. der Schweiz?

In Handelsbeziehungen zwischen Kaufleuten oder Unternehmen mit Sitz in Mitgliedstaaten der Europäischen Union kann das für den betreffenden Vertrag maßgebliche Recht von den Vertragsparteien frei festgelegt werden.

Nehmen die Vertragsparteien keine entsprechende Regelung vor, so wird das anwendbare Recht durch die Europäische Verordnung 593/2008 des Europäischen Parlaments und des Rates vom 17. Juni 2008 über das auf vertragliche Verpflichtungen allgemein bekannte Recht festgelegt. Aber was ist, wenn eine der Parteien in einem Drittstaat – also einem Nichtmitglied der Europäischen Union – niedergelassen ist? Wie wird in diesem Fall das anwendbare Recht bestimmt? Worauf sollten die Vertragsparteien achten?

Lassen Sie uns die Problembereiche im Einzelnen unter die Lupe nehmen.

Zunächst einmal ist die Schweiz ein Paradebeispiel. Sie ist ein Staat, der zwar geografisch Teil des europäischen Kontinents ist und Abkommen unterzeichnet hat, die den Warenverkehr innerhalb und außerhalb ihrer Grenzen erleichtern, aber weder Teil des Europäischen Wirtschaftsraums ist, noch der EU, obwohl ursprünglich Schritte unternommen wurden, um die Schweiz in die Europäische Union zu integrieren. Das bedeutet, dass die Verordnung der Europäischen Union, kurz "Rom I", die zwar als Katalysator für die Bestimmung des anwendbaren Rechts fungiert, im Falle der Schweiz jedoch nicht gilt.

  • Wie entwickeln sich die Handelsbeziehungen zwischen einem EU-Mitgliedstaat und der Schweiz?

Die Tatsache, dass die Schweiz kein EU-Mitgliedstaat ist, dient natürlich nicht als Hemmschuh für die Entwicklung von Handelsbeziehungen zwischen Schweizer Unternehmen und Unternehmen mit Sitz in den EU-Mitgliedstaaten. Um die Beziehungen zu erleichtern, hat die Schweiz bilaterale Abkommen mit der EU geschlossen, die sich mit neu auftretenden Rechtsfragen befassen und die Entwicklung von Handelsbeziehungen ermöglichen, indem sie grenzüberschreitende Probleme überwinden.

  • Können die Parteien das für den Vertrag maßgebliche Recht frei wählen?

Selbstverständlich! Der Grundsatz der Privatautonomie ist ein gängiger Grundsatz der meisten nationalen Rechtssysteme. Die Vertragsparteien können daher das Recht, das das Vertragsverhältnis zwischen ihnen regelt, frei wählen, um so den Bedürfnissen der Vertragsparteien besser gerecht zu werden. Der Grundsatz der Privatautonomie in Verbindung mit seinem Freiheitssinn bei der Wahl des anwendbaren Rechts führt zu einer wesentlichen Erleichterung von Vertragsschlüssen.

  • Gilt die Rom-I-Verordnung im Falle einer nicht ausdrücklichen Bestimmung des anwendbaren Rechts?

Die Europäische Verordnung "Rom I" legt das anwendbare Recht im Falle einer nicht ausdrücklichen Bestimmung durch die Parteien fest und regelt damit wirksam die Fragen, die sich im Falle einer ungewöhnlichen Vertragsentwicklung ergeben. Die Verordnung gilt jedoch nur, wenn es sich bei den Vertragsparteien um Kaufleute oder Unternehmen mit Sitz in EU-Mitgliedstaaten handelt. Daher findet die Verordnung bei Verträgen zwischen in der Schweiz niedergelassenen Vertragsparteien und einem Mitgliedstaat der Union keine Anwendung.

  • Welches Recht ist also anwendbar auf Verträge, wenn die Parteien nicht über das anwendbare Recht entschieden haben?

Die meisten Länder sehen bei einer nicht ausdrücklich vorgenommenen Bestimmung über das anwendbare Recht in ihren nationalen Rechtsvorschriften vor, dass das Recht, mit dem der Vertrag in engerer Beziehung steht, gelten soll. Das dem Vertrag anwendbare Recht gilt daher unter Berücksichtigung aller besonderen Umstände. Die meisten nationalen Rechtsvorschriften enthalten klare Leitlinien für das anzuwendende Recht in Fällen, in denen das anwendbare Recht von den Parteien nicht ausdrücklich definiert wird. So schreibt das schweizerische Bundesgesetz über das Internationale Privatrecht (IPRG) vom 18. Dezember 1987 in seinem Artikel 117 vor, dass beispielsweise im Falle eines Dienstleistungsvertrages das Recht des Landes gilt, in dem die Partei, welche die charakteristische Leistung erbringen soll, ihren gewöhnlichen Aufenthalt hat. Diese Partei wäre im Falle des Dienstleistungsvertrages der Dienstleister[1]. Natürlich gibt es ähnliche Bestimmungen in den meisten nationalen Rechten.

  • Worauf sollten die Vertragsparteien beim Abschluss solcher Verträge achten?

Es ist wichtig, dass die Parteien im Vertrag ausdrücklich das anwendbare Recht vorsehen und, wenn sie es nicht tun, sich des anzuwendenden nationalen Rechts bewusst sein sollten. Die Vorkenntnisse des anwendbaren Rechts verhindern eine Vielzahl von rechtlichen Problemen. Auf diese Weise sind die Parteien besser darauf vorbereitet, auftretende Probleme anzugehen.

Die Tatsache, dass der Schweizer Staat weder Teil des Europäischen Wirtschaftsraums noch der EU ist, stellt daher kein Hindernis für die Entwicklung des Handels zwischen Unternehmen mit Sitz in verschiedenen Staaten dar. Die Anwendung der Rom-I-Verordnung würde natürlich die Handelsbeziehungen erleichtern. Die Staaten haben jedoch in ihrem nationalen Recht Leitlinien für das im internationalen Handel anwendbare Recht festgelegt und damit wirksam zur weiteren Entwicklung der Handelsbeziehungen beigetragen.

Olga Ira Dimopoulou – Rechtsanwältin zugelassen bei den Anwaltskammern von Köln und Athen – Gründerin der Anwaltskanzlei dimolegal in Köln.

Vasiliki Filiou – Absolventin der Aristoteles Universität Thessaloniki und LLM Universität zu Köln – Wissenschaftliche Mitarbeiterin der Anwaltskanzlei dimolegal.

[1] Für die Gültigkeit des Verweises auf das schweizerische Recht wird keine Haftung übernommen.

Es folgt der Beitrag auf Griechisch:


Ποιό δίκαιο εφαρμόζεται στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ αντισυμβαλλομένων εδρευόντων σε έδαφος κράτους-μέλους της Ε.Ε. και τρίτων χωρών, π.χ. της Ελβετίας?

Όπως είναι ήδη γνωστό, στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ εμπόρων ή επιχειρήσεων με έδρα σε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης το εφαρμοστέο δίκαιο που διέπει την εκάστοτε συμφωνία καθορίζεται ελεύθερα απο τα συμβαλλόμενα μέρη. Αν τα μέρη σιωπήσουν ως προς αυτό, τότε το εφαρμοστέο δίκαιο καθορίζεται απο τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 593/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 17ης Ιουνίου 2008 για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές που είναι ευρέως γνωστός ως “Ρώμη Ι”. Τι γίνεται, όμως, στην περίπτωση που ένας εκ των συμβαλλομένων εδρεύει σε τρίτο κράτος – δηλαδή, μη μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Πώς καθορίζεται σε αυτή την περίπτωση το εφαρμοστέο δίκαιο; Τί πρέπει να προσέχουν οι αντισυμβαλλόμενοι;

Ας αναλύσουμε ένα – ένα τα ζητήματα. Αρχικά να αναφέρουμε πως χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ελβετία. Πρόκειται για κράτος που ενώ γεωγραφικά εντάσσεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο και έχει συνυπογράψει συμφωνίες που διευκολύνουν την κυκλοφορία προϊόντων εντός και εκτός των συνόρων της, δεν εντάσσεται στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, ούτε και στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρά το γεγονός ότι αρχικά είχαν γίνει ενέργειες για την ένταξη της Ελβετίας στην Ε.Ε.. Αυτό σημαίνει οτι ο κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εν συντομία “Ρώμη Ι”, που ενώ λειτουργεί καταλυτικά για τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου δικαίου, δεν βρίσκει εφαρμογή στην περίπτωση της Ελβετίας.

  • Με ποιον τρόπο αναπτύσσονται εμπορικές συναλλαγές  μεταξύ κράτους μέλους της ΕΕ και Ελβετίας;

Το γεγονός οτι η Ελβετία δεν αποτελεί κράτος – μέλος της Ε.Ε δεν λειτουργεί φυσικά ανασταλτικά  για την ανάπτυξη εμπορικών σχέσεων μεταξύ ελβετικών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων που εδρεύουν στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Μεταξύ των χωρών έχουν θεμελιωθεί οικονομικές σχέσεις ενώ παρατηρείται σημαντική αύξηση των εμπορικών συναλλαγών. Μάλιστα προς διευκόλυνση των σχέσεων η Ελβετία έχει προχωρήσει στη σύναψη διμερών συμβάσεων με την ΕΕ, οι οποίες αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά ανακύπτοντα νομικά ζητήματα και επιτρέπουν την ανάπτυξη εμπορικών σχέσεων ξεπερνώντας διασυνοριακά προβλήματα.

  • Μπορούν τα μέρη να επιλέξουν ελεύθερα το εφαρμοστέο δίκαιο που θα διέπει τη σύμβαση;

Βεβαίως! Η αρχή της αυτονομίας της ιδιωτικής βούλησης αποτελεί κοινή αρχή των περισσότερων εθνικών δικαίων. Συνεπώς τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν ελεύθερα να επιλέξουν το δίκαιο που θα διέπει τη μεταξύ τους συμβατική σχέση και θα ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες των μερών. Η αρχή της αυτονομίας σε συνδυασμό με το αίσθημα ελευθερίας που αυτή δημιουργεί αναφορικά με την επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου οδηγεί στην ολοένα μεγαλύτερη ανάπτυξη εμπορικών συμβάσεων.

  • Σε περίπτωση μη ρητής πρόβλεψης του εφαρμοστέου δικαίου βρίσκει εφαρμογή ο κανονισμός Ρώμη Ι;

Είναι γεγονός ότι ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός “Ρώμη Ι” καθορίζει το εφαρμοστέο δίκαιο σε περίπτωση μη ρητής πρόβλεψης απο τα μέρη ρυθμίζοντας, έτσι, αποτελεσματικά τα ζητήματα που ανακύπτουν σε περίπτωση μη ομαλής εξέλιξης της σύμβασης. Ωστόσο ο κανονισμός βρίσκει εφαρμογή μόνο στην περίπτωση που συμβαλλόμενα πρόσωπα είναι έμποροι ή εταιρείες που εδρεύουν σε κράτη – μέλη της ΕΕ. Συνεπώς στις συμβάσεις μεταξύ αντισυμβαλλόμενων με έδρα την Ελβετία και κράτους μέλους της Ένωσης ο κανονισμός δεν τυγχάνει εφαρμογής.

  • Ποιό δίκαιο, λοιπόν, διέπει τις συμβάσεις σε περίπτωση που τα μέρη δεν προσδιορίσουν το εφαρμοστέο δίκαιο;

Οι περισσότερες χώρες προβλέπουν στα εθνικά τους δίκαια ότι σε περίπτωση μη ρητής πρόβλεψης του εφαρμοστέου δικαίου, εφαρμοστέο θα είναι το δίκαιο με το οποίο η σύμβαση βρίσκεται σε πιο στενή σχέση. Εφαρμοστέο, λοιπόν συνήθως, είναι το δίκαιο που αρμόζει στη σύμβαση λαμβάνοντας υπόψιν το σύνολο των ειδικών συνθηκών. Τα περισσότερα εθνικά δίκαια παρέχουν σαφείς κατευθύνσεις σχετικά με το δίκαιο που θα τύχει εφαρμογής σε περιπτώσεις που το εφαρμοστέο δίκαιο δεν καθορίζεται ρητά απο τα μέρη. Για παράδειγμα, ο ελβετικός Κώδικας Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου ορίζει στο άρθρο 117 ότι σε περίπτωση σύμβασης παροχής υπηρεσιών εφαρμοστέο θα είναι το δίκαιο της χώρας στην οποία ο αντισυμβαλλόμενος που παρέχει την χαρακτηριστική παροχή έχει τη συνήθη διαμονή του. Στην περίπτωση της σύμβασης παροχής υπηρεσιών αυτό μέρος είναι η πάροχος υπηρεσιών.[1] Φυσικά, αντίστοιχες προβλέψεις υπάρχουν στα περισσότερα εθνικά δίκαια.

  • Τί πρέπει να προσέχουν τα συμβαλλόμενα μέρη κατά τη σύναψη τέτοιων συμβάσεων;

Είναι σημαντικό τα μέρη να προβλέπουν ρητά στη μεταξύ τους σύμβαση το εφαρμοστέο δίκαιο ενώ σε περίπτωση που το αμελούν οφείλουν να έχουν γνώση του εθνικού δικαίου που θα τύχει εφαρμογής. Η εκ των προτέρων γνώση του εφαρμοστέου δικαίου προλαμβάνει πληθώρα νομικών προβλημάτων ενώ με αυτόν τον τρόπο τα μέρη είναι καλύτερα προετοιμασμένα για την αντιμετώπιση προβλημάτων που τυχόν ανακύψουν.

Το γεγονός, λοιπόν, ότι το ελβετικό κράτος δεν εντάσσεται ούτε στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, ούτε στην Ε.Ε. δεν αποτελεί εμπόδιο για την ανάπτυξη εμπορικών συναλλαγών μεταξύ εμπόρων που εδρεύουν σε διαφορετικά κράτη. Σαφώς η εφαρμογή του κανονισμού “Ρώμη Ι” θα διευκόλυνε τις εμπορικές συναλλαγές. Ωστόσο τα κράτη έχουν ορίσει στα εθνικά τους δίκαια κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο σε περιπτώσεις διεθνών συναλλαγών, συμβάλλοντας έτσι αποτελεσματικά στην ανάπτυξη εμπορικών σχέσεων.

Όλγα Ήρα Δημοπούλου – Δικηγόρος Κολωνίας και Αθηνών – ιδρύτρια του δικηγορικού γραφείου dimolegal στην Κολωνία Γερμανίας

Βασιλική Φίλιου –απόφοιτος Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, L.L.M. Πανεπιστημίου Κολωνίας και Επιστημονική Συνεργάτιδα – του δικηγορικού γραφείου dimolegal

[1] Για την εγκυρότητα της αναφοράς του ελβετικού δικαίου δεν αναλαμβάνουμε ευθύνη.



Foto(s): @pixabay/art-2026066_1280


Artikel teilen:


Sie haben Fragen? Jetzt Kontakt aufnehmen!

Weitere Rechtstipps von Rechtsanwältin Olga Ira Dimopoulou

Lesen Sie hier, welches Recht auf Verträge, die nicht ausdrücklich eine Rechtswahl getroffen haben, anwendbar ist. Nach dem deutschsprachigen Beitrag folgt die griechische Übersetzung für die ... Weiterlesen
Eine zentrale Vorschrift des Lebensmittelkennzeichnungsrechts ist die Lebensmittelinformationsverordnung, kurz LMIV genannt. Sie gilt ab dem 13.12.2014 und ist eine europäische Verordnung (VO (EU) ... Weiterlesen
Es gilt das Verbot krankheitsbezogener Information: Einem Lebensmittel dürfen nicht Eigenschaften der Vorbeugung, Behandlung oder Heilung einer Krankheit zugeschrieben werden. Das abstrakte ... Weiterlesen

Beiträge zum Thema

28.05.2019
Im vorigen Artikel ( Erben in Thailand, Teil 1: Der Erbfall ) hatte ich vom Lebensmittelpunkt gesprochen, der als ... Weiterlesen
11.05.2021
Das Vereinigte Königreich ist durch den BREXIT zum Drittstaat im Sinne der Verordnung über die gerichtliche ... Weiterlesen
18.01.2013
Bei deutsch-ausländischen Scheidungssachen (z. B. beide Ehegatten mit ausländischer Staatsangehörigkeit leben in ... Weiterlesen